แชร์

สะดุ้งตื่นกลางดึก เกิดจากอะไร? พร้อมวิธีรับมือเบื้องต้น

อัพเดทล่าสุด: 20 ก.พ. 2026

10 ผู้เข้าชม

เชื่อว่าหลายคนคงเคยประสบปัญหาที่กำลังเคลิ้มหลับอย่างสบาย แต่จู่ ๆ ร่างกายกลับกระตุกอย่างรุนแรงจนต้องตื่นขึ้นมากลางดึก หรือมีความรู้สึกเหมือนตกจากที่สูง อาการเหล่านี้เรียกว่าอาการสะดุ้งตื่น ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพการนอนหลับโดยตรง ทำให้เรารู้สึกพักผ่อนไม่เพียงพอและอ่อนเพลียในเช้าวันถัดมา บทความนี้ จะพาไปเจาะลึกถึงสาเหตุที่แท้จริง พร้อมแนะนำวิธีดูแลตัวเองเพื่อให้กลับมานอนหลับได้อย่างสนิทอีกครั้ง

อาการสะดุ้งตื่นกลางดึก

โดยทั่วไปแล้วอาการสะดุ้งตื่นหรือ Hypnic Jerks คือ ปรากฏการณ์ที่กล้ามเนื้อของร่างกายเกิดการกระตุกขึ้นมาเองในขณะที่เรากำลังก้าวเข้าสู่ภาวะหลับลึก ส่งผลให้เราตื่นขึ้นมาทันทีและอาจทำให้นอนหลับต่อได้ยาก ซึ่งในหลายครั้งอาการนี้มักจะมาพร้อมกับความฝันที่สมจริง หรือภาพหลอนในขณะกึ่งหลับกึ่งตื่น เช่น ฝันว่าก้าวพลาดตกจากตึกสูง หรือฝันว่าตกหลุมอากาศ จนทำให้ร่างกายตอบสนองด้วยการกระตุกอย่างแรง

สะดุ้งตื่น เกิดจากอะไร

ในทางการแพทย์ยังไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัดของอาการสะดุ้งตื่นเกิดจากอะไรได้ 100% แต่มีสมมติฐานว่าเกิดจากความสับสนของระบบประสาทในช่วงรอยต่อของการนอนหลับ เมื่อกล้ามเนื้อเริ่มคลายตัวเพื่อพักผ่อน สมองอาจตีความสัญญาณผิดพลาดว่าร่างกายกำลังสูญเสียการทรงตัวหรือกำลังตกจากที่สูงจริง ๆ ตามความฝันที่เกิดขึ้น จึงสั่งการฉุกเฉินให้กล้ามเนื้อหดเกร็งตัวอย่างรวดเร็วเพื่อป้องกันอันตราย กลายเป็นปฏิกิริยาตอบสนองทางกายภาพที่ทำให้เราสะดุ้งตื่นขึ้นมา

ปัจจัยที่อาจกระตุ้นให้เกิดอาการสะดุ้งตื่น

แม้ว่าอาการนี้จะเป็นกลไกตามธรรมชาติของร่างกาย แต่พฤติกรรมการใช้ชีวิตและปัจจัยแวดล้อมบางอย่าง ก็เป็นตัวเร่งให้เกิดอาการสะดุ้งตื่นได้บ่อยครั้งขึ้น โดยเฉพาะปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อระบบประสาทและการทำงานของสมอง ซึ่งเราสามารถสังเกตปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ได้ดังนี้

ความเครียดและวิตกกังวล

สภาวะทางจิตใจส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการนอน เมื่อเรามีความเครียดสะสมหรือวิตกกังวล สมองจะยังคงตื่นตัวและไม่สามารถเข้าสู่โหมดพักผ่อนได้อย่างสมบูรณ์ แม้ร่างกายจะอ่อนล้าแต่ระบบประสาทกลับยังทำงานหนัก ส่งผลให้เกิดการรบกวนวงจรการนอนหลับ และกระตุ้นให้เกิดอาการกระตุกของกล้ามเนื้อได้ง่ายกว่าปกติ ทำให้การนอนหลับไม่ราบรื่นและตื่นขึ้นมากลางดึกบ่อยครั้ง

ออกกำลังกายหนักก่อนนอน

การออกกำลังกายเป็นเรื่องที่ดี แต่หากทำในช่วงเวลาใกล้เข้านอนมากเกินไป จะส่งผลให้ร่างกายมีอุณหภูมิสูงขึ้น หัวใจเต้นเร็ว และระดับฮอร์โมนกระตุ้นการตื่นตัวยังคงค้างอยู่ในกระแสเลือด ทำให้กล้ามเนื้อไม่สามารถผ่อนคลายได้เต็มที่เมื่อถึงเวลานอน ความตื่นตัวของร่างกายที่ยังหลงเหลืออยู่นี้ จะไปขัดขวางกระบวนการเข้าสู่ภวังค์หลับ ส่งผลให้เกิดอาการสะดุ้งตื่นได้ง่าย

ดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนมากเกินไป

สารคาเฟอีนในกาแฟ ชา หรือน้ำอัดลม มีฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาทส่วนกลางโดยตรง การบริโภคคาเฟอีนมากเกินไปหรือดื่มในช่วงบ่ายและค่ำ จะทำให้สมองตื่นตัวและขัดขวางการเข้าสู่ระยะหลับลึก แม้เราจะรู้สึกว่าหลับไปแล้ว แต่เป็นการหลับเพียงตื้น ๆ ซึ่งเป็นช่วงที่สมองสับสนและสั่งการผิดพลาดได้ง่าย จนนำไปสู่อาการกระตุกของร่างกายขณะนอนหลับ

ปัญหาการนอนหลับและสภาพแวดล้อม

ผู้ที่มีปัญหาอดนอน พักผ่อนไม่เป็นเวลา หรือนอนในสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม เช่น มีเสียงรบกวน แสงสว่างจ้า หรืออุณหภูมิที่ไม่สบายตัว จะทำให้วงจรการนอนหลับแปรปรวน เมื่อร่างกายเข้าสู่สภาวะขาดการพักผ่อนอย่างหนัก สมองจะพยายามเข้าสู่ระยะหลับฝัน (REM) เร็วกว่าปกติ ซึ่งความไม่สมดุลนี้มักจะกระตุ้นให้เกิดอาการ Hypnic Jerk หรือการสะดุ้งตื่นที่รุนแรงขึ้น

อาการสะดุ้งตื่นกลางดึกอันตรายไหม?

สะดุ้งตื่น

ในบางกรณีอาการสะดุ้งตื่นอาจไม่ใช่แค่เรื่องของความฝัน แต่เป็นสัญญาณเตือนของภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (Obstructive Sleep Apnea) ซึ่งเป็นความผิดปกติที่อันตรายและควรได้รับการดูแล การที่สะดุ้งตื่นใจเต้นแรงบ่อยครั้ง อาจเกิดจากการที่ร่างกายขาดออกซิเจนจนสมองต้องปลุกให้ตื่นเพื่อหายใจเฮือกใหญ่ หากปล่อยทิ้งไว้จะทำให้พักผ่อนไม่เพียงพอเรื้อรัง และในกรณีที่รุนแรงที่สุดอาจนำไปสู่ภาวะไหลตาย หรือหัวใจล้มเหลวจากการหยุดหายใจเป็นเวลานานได้

วิธีแก้ไขและป้องกันอาการสะดุ้งตื่นเบื้องต้น

การลดความถี่ของอาการสะดุ้งตื่นสามารถทำได้โดยเริ่มจากการปรับเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ และสร้างสุขอนามัยในการนอนที่ดี เพื่อให้ระบบประสาทและร่างกายได้ผ่อนคลายก่อนเข้าสู่ช่วงเวลาพักผ่อนอย่างแท้จริง โดยมีแนวทางปฏิบัติเบื้องต้นดังนี้

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและกิจวัตรประจำวัน

เราควรสร้างตารางเวลาการเข้านอนและตื่นนอนให้เป็นเวลาสม่ำเสมอ เพื่อให้นาฬิกาชีวิตทำงานได้อย่างถูกต้อง งดการดื่มเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์อย่างน้อย 6 ชั่วโมงก่อนนอน รวมถึงหลีกเลี่ยงการรับประทานมื้อหนักก่อนเข้านอน เพราะกระบวนการย่อยอาหารจะรบกวนการพักผ่อน ทำให้หลับไม่สนิทและมีโอกาสสะดุ้งตื่นได้ง่ายขึ้น

จัดการความเครียดและการผ่อนคลาย

ก่อนเข้านอนควรหากิจกรรมที่ช่วยผ่อนคลายสมอง เช่น การนั่งสมาธิ การฝึกหายใจช้า ๆ การอ่านหนังสือเนื้อหาเบาสมอง หรือการแช่น้ำอุ่น เพื่อลดระดับความตึงเครียดของระบบประสาท การทำจิตใจให้สงบจะช่วยลดโอกาสที่สมองจะส่งสัญญาณผิดพลาดไปยังกล้ามเนื้อ ช่วยให้การเข้าสู่ภวังค์หลับเป็นไปอย่างนุ่มนวลและต่อเนื่อง

ปรับปรุงสภาพแวดล้อมในการนอน

ห้องนอนที่ดีควรเงียบสงบ มืดสนิท และมีอุณหภูมิที่เย็นสบายพอเหมาะ การเลือกใช้ที่นอนและหมอนที่รองรับสรีระได้ดีจะช่วยลดความเมื่อยล้าของกล้ามเนื้อ นอกจากนี้ควรนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และแสงสีฟ้าออกจากห้องนอน เพื่อลดสิ่งรบกวนที่อาจกระตุ้นให้สมองตื่นตัว สภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการนอนจะช่วยลดปัจจัยกระตุ้นอาการสะดุ้งตื่นได้มาก

Sleep Test ตรวจสุขภาพการนอนหลับ

หากปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการนอนกรนร่วมด้วย การตรวจ Sleep Test คือทางออกที่ดีที่สุด เพื่อวิเคราะห์การทำงานของร่างกายขณะหลับ หากแพทย์วินิจฉัยว่ามีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ การรักษาด้วยเครื่อง CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) จะช่วยเปิดทางเดินหายใจให้โล่งสะดวก ป้องกันการหยุดหายใจ ลดอาการสะดุ้งตื่นและช่วยให้หลับลึกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ปรึกษาสุขภาพการนอนกับผู้เชี่ยวชาญจาก P.K. Healthcare and Medical

ในฐานะตัวแทนจำหน่ายอย่างเป็นทางการของ Resmed ในประเทศไทย เราพร้อมให้คำปรึกษาและดูแลปัญหาการนอนหลับของคนไทยอย่างครบวงจร ทั้งการตรวจ Sleep Test และการเลือกใช้อุปกรณ์รักษามาตรฐานระดับโลก เพื่อให้เราทุกคนกลับมามีความสุขกับการนอนหลับพักผ่อนได้อย่างเต็มที่ในทุกค่ำคืน

สรุปบทความ

สะดุ้งตื่น

อาการสะดุ้งตื่นกลางดึกเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดจากความเข้าใจผิดของสมองในช่วงรอยต่อของการนอนหลับ แม้ส่วนใหญ่จะไม่อันตราย แต่หากเกิดขึ้นบ่อยครั้งจนรบกวนชีวิตประจำวัน หรือมีอาการร่วมที่น่าสงสัย เช่น การหยุดหายใจ หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ เราควรหันมาใส่ใจดูแลสุขภาพการนอนอย่างจริงจัง ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม และปรึกษาแพทย์เพื่อค้นหาสาเหตุที่แท้จริง

โดยภาพรวมแล้วการสะดุ้งตื่นสามารถบรรเทาได้ด้วยการดูแลสุขอนามัยในการนอนที่ดี แต่หากสงสัยว่าอาการดังกล่าวเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบทางเดินหายใจ หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับการวินิจฉัยและการรักษาที่ตรงจุด คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยคืนคุณภาพชีวิตและสุขภาพที่ดีในระยะยาวให้กับเราได้

FAQ คำถามพบบ่อยเกี่ยวกับอาการสะดุ้งตื่น

สะดุ้งตื่นกลางดึกบ่อยแค่ไหนถึงควรพบแพทย์

หากอาการสะดุ้งตื่นเกิดขึ้นถี่จนทำให้เรารู้สึกอ่อนเพลียในตอนกลางวัน ง่วงซึม ปวดศีรษะตอนเช้า หรือคู่นอนสังเกตเห็นว่ามีการกรนเสียงดังสลับกับหยุดหายใจ และมีอาการสำลักขณะหลับ นี่คือสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม ควรรรีบพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจหาสาเหตุของความผิดปกติในการนอนหลับทันที

สะดุ้งตื่นแล้วใจเต้นแรงผิดปกติไหม

อาการสะดุ้งตื่นใจเต้นแรง ถือเป็นกลไกตอบสนองของร่างกายเมื่อเกิดความตกใจ (Fight or Flight Response) โดยร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนอะดรีนาลีนออกมาทำให้หัวใจเต้นเร็ว แต่หากอาการนี้เกิดขึ้นบ่อยโดยไม่มีฝันร้าย หรือตื่นมาพร้อมกับอาการหอบเหนื่อย อาจสัมพันธ์กับโรคหัวใจ หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับที่ทำให้ออกซิเจนในเลือดต่ำลง

ถ้าสะดุ้งตื่นแล้วนอนไม่หลับ ควรทำอย่างไร

หากสะดุ้งตื่นแล้วไม่สามารถหลับต่อได้เกิน 20 นาที ไม่ควรฝืนนอนพลิกตัวไปมา เพราะจะยิ่งสร้างความกังวล แนะนำให้ลุกออกจากเตียงไปทำกิจกรรมเบา ๆ ในแสงสลัว เช่น อ่านหนังสือ หรือนั่งนิ่ง ๆ จนกว่าจะรู้สึกง่วงอีกครั้งจึงค่อยกลับไปนอน เพื่อให้สมองจดจำว่าเตียงมีไว้สำหรับการนอนหลับเท่านั้น

เรียบเรียงโดย : ภคิณ จินดาพล
Sleep Specialist